Εκτύπωση
Γενικά
Καλές Πρακτικές και Πρακτικές Οδηγίες
Σχεδιασμός του έργου ψηφιοποίησης
Επιλογή Περιεχομένου
Προετοιμασία για ψηφιοποίηση
Μεταχείριση των πρωτοτύπων
Ψηφιοποίηση
Διατήρηση του ψηφιακού περιεχομένου
Μεταδεδομένα
Ενέργειες ανάδειξης - προβολής
Πνευματικά Δικαιώματα
Διαχείριση έργων ψηφιοποίησης

Πρότυπα
Πρότυπα κειμένου
Πρότυπα εικόνας
Πρότυπα ήχου
Πρότυπα βίντεο
Πρότυπα τρισδιάστατου περιεχομένου
Πρότυπα μεταδεδομένων
Πρότυπα ταξινόμησης και ονοματολογίας

Τεχνικές Οδηγίες

Κέντρα Αριστείας
Λογισμικό ανάδειξης
καλών πρακτικών

Βήμα Συζητήσεων
Συντελεστές
 Διαδρομή: Αρχική Σελίδα > Γενικά Σύνδεση   
  Εισαγωγή
    
 

Η ψηφιοποίηση είναι σήμερα καθοριστικός παράγοντας για την επιβίωση και την ενίσχυση της Ιστορίας, του Πολιτισμού, της Επιστήμης και όλων των στοιχείων που καθορίζουν την καλούμενη συλλογική και εξελισσόμενη μνήμη των διαφόρων κοινωνιών, εθνοτήτων, λαών. Είναι επίσης καθοριστική και για την οικονομική ανάπτυξη. Αναλυτικότερα, η ψηφιοποίηση είναι ένα μέσο για την επιτυχή προώθηση σημαντικών στόχων, στους οποίους περιλαμβάνονται και οι ακόλουθοι:

  • Η διατήρηση της πολύτιμης πληροφορίας που περιέχουν οι εικόνες, οι φωτογραφίες, τα έργα τέχνης, τα βιβλία, οι εφημερίδες, τα σχέδια, οι χάρτες, οι αφίσες, τα χειρόγραφα, τα κινηματογραφικά έργα κλπ. Μερικά από τα προαναφερόμενα αντικείμενα καταστρέφονται από τη φθορά του χρόνου ή από κάποιο συμβάν και άλλα αλλοιώνονται. Άυλα πολιτιστικά αγαθά, όπως παραδόσεις και μύθοι, σβήνουν στο πέρασμα του χρόνου. Η ψηφιοποίηση δημιουργεί ψηφιακά υποκατάστατα των υλικών και άυλων αγαθών, περισώζοντας την πολύτιμη πληροφορία που περιέχουν.
  • Η ενίσχυση του ρόλου που έχει το πολιτιστικό αγαθό, αφού η αντίστοιχη πληροφορία μπορεί να ανευρεθεί πιο εύκολα και συνδυασμένα από διαφορετικές πηγές και να είναι διαθέσιμη για την έρευνα, τη μελέτη, την εκπαίδευση κλπ.
  • Η προβολή (που συμβάλλει καθοριστικά και στην προαναφερόμενη ενίσχυση) των πολιτιστικών αγαθών, μέσα από το Διαδίκτυο, αλλά και με την παραγωγή ηλεκτρονικών εκδόσεων (CD, DVD, εφαρμογές, αφιερώματα) για την εκπαίδευση και τον πολιτισμό, την παραγωγή έντυπου υλικού (π.χ. βιβλία και αφίσες) και άλλες παρουσιάσεις/εκδηλώσεις.
  • Η οικονομική ανάπτυξη μέσω και της προβολής των πολιτιστικών αγαθών και της αξιοποίησης του πολιτιστικού περιεχομένου σε αχανείς αγορές, όπως η Εκπαίδευση, η Ψυχαγωγία και ο Τουρισμός.

Σήμερα, σε πολλές χώρες, παρατηρείται ένας μεγάλος και διαρκώς αυξανόμενος αριθμός έργων και εθνικών προγραμμάτων που έχουν σαν στόχο την ψηφιοποίηση πολιτιστικών αγαθών. Παράλληλα και η Ευρωπαϊκή Ένωση χρηματοδοτεί σχετικά έργα μέσω των πλαισίων χρηματοδότησης και στήριξης(IST, e-Content κ.ά.). Στην Ελλάδα, σοβαρός συντελεστής προώθησης τέτοιων έργων είναι το Γ’ ΚΠΣ, μέσω του Επιχειρησιακού Προγράμματος για την «Κοινωνία της Πληροφορίας» (Ε.Π. για την ΚτΠ) και της «Πρόσκλησης 65» στην οποία εντάσσονται πολλά έργα που σήμερα βρίσκονται σε εξέλιξη, μεταξύ των οποίων και η παρούσα μελέτη.

Η Ε.Ε., αναγνωρίζοντας τη μεγάλη σπουδαιότητα της ψηφιοποίησης, προχώρησε σε σειρά ενεργειών με στόχο την ενίσχυση των σχετικών έργων. Βάση προς την κατεύθυνση αυτή απετέλεσε η επί Σουηδικής Προεδρίας συνάντηση εκπροσώπων/ εμπειρογνωμόνων των κρατών-μελών στην πόλη Lund (Απρίλιος 2001), από την οποία προέκυψαν οι γνωστές «Αρχές του Lund» και ένα πλαίσιο ενεργειών. Οι αρχές του Lund περιλαμβάνουν διαπιστώσεις που αφορούν το ρόλο της ψηφιοποίησης στα ουσιαστικά ζητήματα επιβίωσης και ανάπτυξης των διαφορετικών κοινωνιών, καθώς και τη συμβολή της ψηφιοποίησης στην οικονομική ανάπτυξη. Χαρακτηριστικά, στις αρχές του Lund αναφέρεται ότι «Η πολιτιστική κληρονομιά και οι πηγές επιστημονικής γνώσης είναι ένας μοναδικός δημόσιος πλούτος που διαμορφώνει τη συλλογική και αναπτυσσόμενη μνήμη των πολιτισμών μας και παρέχει μία σταθερή βάση ανάπτυξης της βιομηχανίας του ψηφιακού περιεχομένου σε μία κοινωνία της γνώσης και της πληροφορίας».

Επιπλέον, διαπιστώθηκε η ανάγκη εναρμονισμού των έργων ψηφιοποίησης στην Ε.Ε. Η ανάγκη αυτή επιβάλλεται από το γεγονός ότι η ψηφιοποίηση παρουσιάζει ιδιαίτερα αυξημένη πολυπλοκότητα και πληθώρα εναλλακτικών ενεργειών διαφορετικής αποτελεσματικότητας, όχι μόνο στο τεχνολογικό μέρος, αλλά και σε ουσιώδη ζητήματα που αφορούν τη νομοθεσία, τα δικαιώματα και τις «καθημερινές» διαδικασίες και λεπτομέρειες. Επιπλέον, τα έργα ψηφιοποίησης παρουσιάζουν μεγάλο κόστος που, σε συνδυασμό με την αυξημένη πολυπλοκότητα και τις διαφορετικές προσεγγίσεις, αυξάνει επιτακτικά την ανάγκη ανταλλαγής εμπειριών, αξιολόγησης και ανάδειξης λύσεων που θα συμβάλλουν συνεχώς στην πιο αποτελεσματική και οικονομική υλοποίηση των έργων. Ο ζητούμενος εναρμονισμός προωθήθηκε με τη δημιουργία Ομάδας Εθνικών Εκπροσώπων (NRG – National Representatives Group) επί Βελγικής Προεδρίας (φθινόπωρο 2001) και με τη συνεχή λειτουργία της, με συναντήσεις στην εκάστοτε προεδρεύουσα χώρα. Η συνάντηση κατά την Ελληνική προεδρεία πραγματοποιήθηκε τον Ιούνιο 2003 στην Κέρκυρα και συνοδεύτηκε με ειδικό συνέδριο στο οποίο παρουσιάστηκαν έργα και λύσεις για τα σχετικά θέματα. Το Εργαστήριο Πληροφοριακών Συστημάτων Υψηλών Επιδόσεων (ΕΥΕ) του Πανεπιστημίου Πατρών εκπροσώπησε την Ελλάδα στην Ομάδα Εθνικών Εκπροσώπων μέχρι και τον Ιούνιο 2004. Στη συνέχεια την εκπροσώπηση ανέλαβε το Εργαστήριο Ψηφιακής Επεξεργασίας Εικόνας, Βίντεο και Συστημάτων Πολυμέσων του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου.

Το ΕΥΕ συμμετέχει στο Δίκτυο Αριστείας Minerva (μετέπειτα MinervaPlus) το οποίο εξετάζει και αναπτύσσει λύσεις για τα ουσιώδη ζητήματα τεχνολογιών και πρακτικών ψηφιοποίησης και παρέχει την απαραίτητη στήριξη και εμπειρογνωμοσύνη στην Ομάδα Εθνικών Εκπροσώπων των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Τα αποτελέσματα της έρευνας και της εμπειρίας του Δικτύου Αριστείας Minerva, που εν γένει υιοθετούνται από την Ομάδα Εθνικών Εκπροσώπων, μεταφέρονται στον παρόντα οδηγό, ο οποίος αφορά τις «καλές πρακτικές» για την ψηφιοποίηση και τη μακροπρόθεσμη διατήρηση του πολιτιστικού περιεχομένου.

Οι καλές πρακτικές αναφέρονται στα θέματα των ενδεδειγμένων διαδικασιών και τεχνολογικών κατευθύνσεων που θα έπρεπε να ακολουθούνται για την επιτυχή υλοποίηση ενός έργου ψηφιοποίησης και διατήρησης του ψηφιακού περιεχομένου. Δεν παρεμβαίνουν στην επιλογή συγκεκριμένων τεχνολογιών ή τεχνολογικών προϊόντων. Ενδεικτικά, αναφέρονται στο σχεδιασμό ενός έργου ψηφιοποίησης, στην προετοιμασία του προς ψηφιοποίηση περιεχομένου και των ενεργειών για την ψηφιοποίηση, στις ελάχιστες απαιτήσεις του απαραίτητου εξοπλισμού, στις διαδικασίες και τεχνικές και σε συναφή θέματα. Ο οδηγός αυτός παρέχει μόνο απαραίτητες και γενικές αναφορές σε θέματα για τα οποία προβλέπεται η έκδοση άλλων, λεπτομερών και εξειδικευμένων οδηγών από άλλους φορείς και αφορούν τα πνευματικά δικαιώματα, την τρισδιάστατη ψηφιοποίηση, την ψηφιοποίηση ήχου και κινούμενης εικόνας, τα μεταδεδομένα και την ανάπτυξη διαδικτυακών κόμβων των πολιτιστικών οργανισμών.

Επίσης, ο οδηγός παρέχει στοιχεία για την ψηφιοποίηση δισδιάστατων αντικειμένων (έγγραφα, βιβλία, φωτογραφίες, χάρτες κλπ.), αφού γι’ αυτά δεν προβλέπεται ειδική μελέτη. Προς την κατεύθυνση αυτή ο οδηγός περιλαμβάνει τεχνικές λεπτομέρειες και «ελάχιστες» απαιτήσεις για την ψηφιοποίηση αντικειμένων δύο διαστάσεων. Είναι αυτονόητο ότι οι απαιτήσεις αυτές δεν μπορούν να ισχύσουν σε κάθε περίπτωση. Για πρωτότυπα που παρουσιάζουν ιδιαιτερότητες μπορεί να απαιτούνται αυστηρότερες προδιαγραφές. Όπως σημειώνεται και στον οδηγό, η φύση του πρωτότυπου αντικειμένου, οι στόχοι του έργου, ο προϋπολογισμός και το προσωπικό που διαθέτει ο φορέας είναι μερικοί από τους παράγοντες που θα καθορίσουν τις συγκεκριμένες προδιαγραφές της ψηφιοποίησης για κάθε επιμέρους έργο. Συνεπώς πριν ληφθούν οι σχετικές αποφάσεις καλό είναι να συνεκτιμηθούν όλες οι παραπάνω παράμετροι. Σε κάθε περίπτωση, η σύσταση είναι η ψηφιακή αποτύπωση να γίνεται στη μέγιστη δυνατή ανάλυση που επιτρέπεται από το κόστος και τους διαθέσιμους πόρους και που θεωρείται ικανοποιητική για το συγκεκριμένο αντικείμενο. Στόχος είναι η δημιουργία ψηφιακού υποκατάστατου με την καλύτερη δυνατή ποιότητα και για λόγους μακροπρόθεσμης διατήρησης.

Η οδηγός αυτός μεταφέρει την Ευρωπαϊκή, κυρίως, εμπειρία, αλλά και εμπειρία από άλλες χώρες, όπως οι Η.Π.Α., ο Καναδάς και η Αυστραλία, για την ψηφιοποίηση και τη μακροπρόθεσμη διατήρηση του πολιτιστικού περιεχομένου. Ενδεικτικά, μεταφέρεται η εμπειρία φορέων, όπως το Canadian Heritage Information Network, η βιβλιοθήκη του Κογκρέσου, το Πρόγραμμα Ψηφιοποίησης του Colorado, οι Πανεπιστημιακές Βιβλιοθήκες του Harvard και του Cornell, η Εθνική Βιβλιοθήκη της Αυστραλίας κλπ. Σκοπός είναι η εμπειρία αυτή να αξιοποιηθεί από τα έργα που έχουν ενταχθεί στο Επιχειρησιακό Πρόγραμμα για την Κοινωνία της Πληροφορίας (ΕΠ ΚτΠ), αλλά και από τα έργα ψηφιοποίησης που πρόκειται να υλοποιηθούν στο μέλλον. Με τον τρόπο αυτό, η μελέτη θα συντελέσει στον εναρμονισμό των έργων με τα Ευρωπαϊκά και διεθνή πρότυπα.